Volledig overzicht

Begrippen, observaties en verslaglegging bij het psychiatrisch onderzoek (status mentalis).

Ook zonder internet: installeer deze webapp (PWA) op je telefoon, tablet of computer, zonder appstore. Het naslagwerk, de begripsuitleg, zoeken en de verslagmodule werken offline nadat de app volledig is geladen. Nieuwe versies worden in de app aangeboden zodra deze met internet zijn gedownload.

Algemeen

Uiterlijk

Lichamelijke kenmerken

lichamelijk gezond, ziek, specifieke verschijnselen van somatische aandoeningen, voedingstoestand, huidskleur, opvallende kenmerken, verwondingen, lichamelijke beperkingen.

Leeftijdschatting

conform de kalenderleeftijd of jonger of ouder dan de kalenderleeftijd.

Zelfverzorging

verzorgd, onverzorgd, verwaarloosd; bijzonderheden aan kleding, kapsel, make-up, enzovoort; huidafwijkingen, lichaamsgeuren.

Gelaatsuitdrukking

ontspannen, vriendelijk, belangstellend, tevreden, vrolijk, wantrouwend, angstig, gespannen, verbijsterd, bedroefd, boos, agressief, neerbuigend, op zichzelf betrokken.

Contact en houding

Contact

wijze van ontmoeten, begroeting, handdruk (aarzelend, overrompelend, aanvaardend, enzovoort); wederkerigheid van het contact; wel of geen contactgroei.

Oogcontact

sociaal adequaat; vermijdend, overmatig, wegkijkend, ontbreekt geheel; visuele hallucinaties suggererend.

Houding

natuurlijk, vriendelijk luisterend, coöperatief, respectvol, afwachtend, afwijzend, ongeduldig, controlerend, beschuldigend, vijandig, dreigend, arrogant, sarcastisch, hautain, onderdanig, dociel, argwanend, gretig, triomfantelijk, geamuseerd, joviaal, familiair, charmerend, erotiserend, uitdagend, angstig, schuchter, kinderlijk, gereserveerd, ontwijkend, verstrooid.

Klachtenpresentatie

Klachtenpresentatie

met gevoel, zakelijk, onverschillig, met distantie, met ‘belle indifférence’, alsof het een ander betreft, klagend, appellerend, aanklampend, verwijtend, aanklagend, dissimulerend, overdreven, aggraverend, breedsprakig.

Gevoelens en reacties bij de onderzoeker

Gevoelens en reacties bij de onderzoeker

neutraal, irritatie, verveling, ongeduld, somberheid, angst, machteloosheid, aanstekelijkheid, verlies van overwicht, geamuseerdheid, sympathie, medeleven, enzovoort.

Aandacht en cognitief functioneren

Bewustzijn, aandacht en oriëntatie

Bewustzijn

helder; somnolent, soporeus, subcomateus, comateus; licht gedaald, omneveld, vernauwd, verruimd; slaapaanvallen, slaapwandelen; absences, syncopes; wisselingen van het bewustzijn.

Aandacht en concentratie

normaal/ongestoord; hypovigiliteit, onoplettendheid, teruggetrokken in zichzelf, hypertenaciteit; hypervigiliteit, verhoogd afleidbaar, hypotenaciteit, gepreoccupeerd, mate van selectiviteit; concentratiestoornis.

Oriëntatie

in tijd: intact; gestoord.

in plaats: intact; gestoord.

in persoon, in andere personen, in de eigen persoon: intact, gestoord.

Geheugen

Kortetermijngeheugen

intact; stoornissen in het kortetermijngeheugen, stoornissen in het ruimtelijk kortetermijngeheugen; anterograde amnesie, posttraumatische amnesie; confabulaties.

inprenting; uitgestelde reproductie.

Langetermijngeheugen

intact; stoornissen in het episodische, semantische of procedurele langetermijngeheugen; retrograde amnesie; hypermnesie, dissociatieve amnesie; paramnesieën: waanherinneringen, valse herkenning, déjà-vu, déjà-entendu, déjà-pensé, déjà-vécu, jamais-vu.

Taal en rekenen

Taal

intact; niet-vloeiende spraak, aprosodie; woordvindstoornissen, circumlocutie, parafasieën, betekenisloze neologismen, dysfasie, afasie; dysgrafie, agrafie; dysnomie, anomie, begripsstoornissen, herhalingsstoornissen; dyslexie, alexie.

Rekenen

intact; dyscalculie, acalculie; dysaritmetrie, anaritmetrie.

Executieve functies en abstractievermogen

Abstractievermogen

gemiddeld, gering, hoog; verminderd.

Executief functioneren

intact; stoornissen in het plannen maken voor en het initiëren, in samenhang en logische volgorde uitvoeren, controleren en stoppen van ingewikkelde handelingen; stoornissen in de motorische uitvoerende functies: motorische inertie, motorische perseveratie, motorische impersistentie, motorische sequentiestoornis, stoornis in de schakelvaardigheid.

Intellectueel niveau en gemeten IQ

Intelligentie

Klinische indruk van het intellectuele niveau op basis van opleiding, beroepsniveau, taalvaardigheid en probleemoplossing. Houd rekening met taal, cultuur, scholing en eventuele cognitieve achteruitgang. Een klinische indruk is geen gemeten IQ.

Gemeten IQ

Vermeld uitsluitend een daadwerkelijk afgenomen gestandaardiseerde test, met testnaam, afnamedatum, score en, indien beschikbaar, het betrouwbaarheidsinterval. De onderstaande scorebeschrijvingen zijn geen diagnoses; interpretatie hangt af van het gebruikte instrument en adaptief functioneren.

zeer hoog (≥ 130)

hoog (120–129)

hoog gemiddeld (110–119)

gemiddeld (90–109)

laag gemiddeld (80–89)

laag (70–79)

zeer laag (< 70)

Waarneming, denken en inzicht

Voorstelling, waarneming en zelfwaarneming

Voorstelling

normaal/ongestoord; dwangvoorstellingen; herbelevingen van een psychotraumatische ervaring; levendige, onwillekeurige voorstellingen.

Waarneming

normaal/ongestoord.

agnosieën: visuele agnosie, prosopagnosie, kleuragnosie, geografische agnosie, agrafognosie, tactiele astereognosie, atopognosie, visuele, auditieve of tactiele inattentie, negatieve hallucinaties.

dyspercepties: hyperesthesie, dysesthesie, anesthesie, allesthesie of synesthesie voor zintuiglijke waarnemingen; macropsie, micropsie, teleopsie, pelopsie, metamorfopsie, kakopsie, kalopsie, achromatopsie, dyschromatopsie, palinopsie; hyperacusis, palinacusis; versnelde, vertraagde tijdsbeleving.

hallucinaties: visueel/optisch (figuren, kleuren, objecten, personen, psychotraumatische ervaringen; binnen of buiten de ‘psychische horizon’); auditief/akoestisch (gedachte-echo, commentaar, geluiden of stemmen, binnen of buiten het hoofd, tweede of derde persoon, aantal stemmen, imperatief); olfactorisch of gustatorisch; somatisch (tactiel/haptisch, kinesthetisch of visceraal; seksuele hallucinaties); kenmerken van de hallucinaties: realiteitsbesef gestoord of intact, partiële hallucinaties; inhoud van de hallucinaties, stemmingscongruent of -incongruent, wel of niet gesystematiseerd; ontkend, verborgen, preoccupatie ermee, leidend tot handelingen; hypnagoge of hypnopompe hallucinaties.

illusoire vervalsingen (illusies), persoonsmiskenningen/misidentificatie.

Zelfwaarneming

normaal/ongestoord.

Zelfbeleving

depersonalisatie: autopsychische depersonalisatie, allopsychische depersonalisatie/derealisatie, somatopsychische depersonalisatie, desomatisatie.

identiteitsstoornissen: twijfel aan of verandering in de eigen identiteit, multipele identiteit, (he)autoscopie, dubbelgangerfenomeen.

stoornissen in de zelfafgrenzing: verlies van de eigen autonomie, verlies van de eenheid van de eigen persoon, verlies van of overmatig sterke afgrenzing tussen de eigen persoon en anderen.

Lichaamsbeleving

agnosieën: hemiasomatognosie, anosognosie, rechts-links-agnosie, vingeragnosie.

overige symptomen: amplificatie van somatosensorische sensaties; stoornis in de lichaamsbeleving, morfodysforie; gevoel te sterven, ervaring van afstervende lichaamsdelen.

Denken

Tempo en efficiëntie

normaal/ongestoord; geremd, gedachtearmoede, bradyfrenie; gestuwd, gejaagd, tachyfrenie; inefficiënt denken.

Beloop en samenhang

normaal/ongestoord.

stoornissen in de taalvorming: paralogismen, betekenisvolle neologismen, idiosyncratisch taalgebruik, stereotiep taalgebruik, cryptolalie, cryptografie, glossolalie.

stoornissen in de samenhang van het denken c.q. de gesproken taal: wijdlopigheid, overgedetailleerdheid; alogie, inhoudelijk arme taal; tangentialiteit (paralogie), ontsporing, verzanden, incoherentie, ‘Wortsalat’; gedachtevlucht, verhoogd associatief, klankassociatie.

subjectief ervaren stoornissen in de autonomie van het denken: gedachtestops, gedachtebelemmering, gedachte-inbrenging, gedachtelezing, gedachteluidworden, gedachteonttrekking, gedachteuitzending.

dyslogieën: contaminatie, condensatie, concretismen; overinclusief, overgeneraliserend, magisch, metaforisch, autistisch denken.

Inhoud

normaal/ongestoord.

randpsychotische symptomen: waanstemming, overmatig betekenisbewustzijn, waanachtige denkbeelden, betrekkingsideeën, waaninvallen, waanwaarnemingen, waaninterpretatie.

wanen: betrekkingswanen; paranoïde wanen (benadelingswanen, vergiftigingswanen, achtervolgingswanen, querulantenwanen, ontrouwwanen); grootheidswanen (erotomane wanen, almachtswanen, uitverkorenheidswanen, afstammingswanen, onsterfelijkheidswanen, godsdienstwanen, paranormale wanen); depressieve wanen (schuldwanen, zondewanen, armoedewanen, wereldondergangswanen, nihilistische wanen); somatische wanen (dysmorfe wanen, hypochondrische wanen, zwangerschapswanen, seksuele wanen); misidentificatiewanen (dubbelgangerswanen); depersonalisatiewanen; beïnvloedingswanen (wanen over gedachtebelemmering, -inbrenging, -lezing, -onttrekking, -uitbreiding of -uitzending; wanen dat de gevoelens, de impulsen of het handelen worden beïnvloed); kenmerken van de wanen: primair of secundair, bizar, stemmingscongruent of -incongruent, waangedachten of waansysteem, ontkend, verborgen, preoccupatie ermee, leidend tot handelingen.

overwaardige denkbeelden: eigenaardige overtuigingen, magische denkbeelden, paranoïde gedachten; overmatig gevoel van eigenwaarde, overwaardig zelfbewustzijn of zelfvertrouwen; ernstig tekort aan zelfvertrouwen, gevoelens van waardeloosheid, overmatige schuld- of insufficiëntiegevoelens, taedium vitae; overmatige zorgelijkheid, pessimisme, tobben over het verleden, angstig voorgevoel.

ongegronde ongerustheid over of overmatige angst voor: eigen uiterlijk, ziekte, overlijden, gek worden, het krijgen van een paniekaanval, specifieke plaatsen, situaties, gebeurtenissen of objecten, dik zijn of worden.

preoccupaties: met een psychoactief middel, homicidale gedachten of plannen, ernstige ziekte, uiterlijk, seksuele behoeften of fantasieën, aversie voor seksuele handelingen, eten, voedsel, gewicht, gokken, religie, fantasie, eigen rechten, grootheidsgedachten, angst voor kritiek, details, ordening, delen van voorwerpen, mechanieken.

dwangmatig denken: dwanggedachten (bijvoorbeeld over geweld, ongelukken, messen of glas), rumineren, (dwangmatig) piekeren, twijfelzucht, besluiteloosheid; zich opdringende gedachten aan een psychotraumatische ervaring.

Ziekte-inzicht

Ziekte-inzicht

wel of geen besef van psychiatrische symptomen, van de pathologische betekenis daarvan, van de noodzaak van behandeling.

Ziekteverklaring

denkbeelden over aard en oorzaken van de aandoening.

Ziektegedrag

zoekt behandeling, wijst behandeling af; mate van behandeltrouw in het verleden, te verwachten behandeltrouw.

Oordeelsvermogen en realiteitstoetsing

Realiteitsbesef

intact; gestoord.

Zelfinschatting

normaal/ongestoord; oordeels- en kritiekstoornissen, zelfoverschatting, zelfonderschatting.

Normbesef

intact; gestoord.

Decorumbesef

intact; decorumverlies, ‘Witzelsucht’.

Stemming en gevoelsleven

Stemming en affect

Stemming

algemeen: neutraal, euthymie, euthyme stemming, opgewekt; eufoor (overdreven opgewekt, uitgelaten, extatisch); depressief (mat, gedrukt, verdrietig, bedroefd, neerslachtig, huilerig, somber, moedeloos, wanhopig, radeloos); met anesthesie van het gevoelsleven, met gevoelsarmoede, met anhedonie, met interesseverlies, met hopeloosheid, met onthechting; dysfoor (ontstemd, wantrouwig, prikkelbaar, boos, kwaad, agressief); angstig (ongerust, bezorgd, gejaagd, innerlijk gespannen, schrikachtig, vertwijfeld, verbijsterd); angst in aanvallen; stabiliteit, reactiviteit, intensiteit en duur van de stemming, opvallende stemmingswisselingen.

vrees voor specifieke situaties of voorwerpen: menigten, openbare ruimten, alleen reizen, autorijden, van huis weggaan, open ruimten, tunnels, bruggen, kleine groepen, spreken in het openbaar, bepaalde dieren, natuurkrachten, onweer, duisternis, hoogten, vliegen, liften, afgesloten ruimten, urineren of defeceren in openbare toiletten, tandarts, injecties, zien van bloed of wonden, blootstelling aan besmettelijke ziekten.

Affect

aard: neutraal, normofoor, opgewekt; eufoor, depressief, dysfoor, angstig.

expressie: normaal modulerend; sterk modulerend, labiel, ingeperkt, vlak; reactief, onbeweeglijk; indifferent, theatraal; congruent of incongruent (parathymie); adequaat of inadequaat.

Somatische klachten en verschijnselen

Somatische klachten en verschijnselen

geen

somatische symptomen van stemmingsstoornissen: gewichtsverlies door anorexie, gewichtstoename door hyperorexie, obstipatie, doorslaapstoornissen, slaperigheid, hypersomnia, dagschommelingen, lusteloosheid, moeheid, energieverlies, verminderd seksueel verlangen; verminderde slaapbehoefte, toegenomen energie, toegenomen seksueel verlangen; angstequivalenten: inslaapstoornissen, onprettige dromen, angstdromen, bizarre dromen, nachtmerries; spierspanning, blozen, hartkloppingen, tachycardie, angineuze pijn, kortademigheid, ademnood, gevoel van verstikking, globusgevoel, duizeligheid, onvastheid, licht in het hoofd, collaberen, transpireren, tremor, koude handen of voeten, droge mond, paresthesieën, opvliegers, koude rillingen, misselijkheid, braken, maagklachten, buikklachten, diarree, frequente mictie.

neurologisch aandoende klachten: blindheid, dubbelzien, kokerzien, wazig zien, doofheid, afonie, slikklachten, evenwichtsstoornissen, epileptiforme insulten, coördinatiestoornissen, astasie, abasie, spierzwakte, contracties, verlammingsverschijnselen, anesthesie, urineretentie.

overige lichamelijke klachten: pijnklachten, asthenie, hartklachten, respiratoire klachten, gastro-intestinale klachten, urologische klachten, gynaecologische klachten, seksuele klachten of dysfuncties, huidklachten.

Psychomotoriek, motivatie en gedrag

Psychomotoriek

Algemeen

normaal/ongestoord; kataplexie, enkelvoudige motorische tics, complexe motorische tics, copropraxie; apraxie: buccofaciale apraxie, ideomotorische apraxie, ideatorische apraxie, constructieve apraxie, kledingsapraxie.

katatonie: katalepsie, opisthotonus, flexibilitas cerea, rigiditeit, motorische maniërismen, motorische stereotypieën, motorisch automatisme, bevelsautomatisme, echopraxie, motorisch negativisme, motorische oppositie, motorische coöperatie, ambitendentie, chaotisch gedrag, gratieverlies; staren bij katatonie; houdingshandhaving; posturing.

stoornissen in mate en tempo van psychomotorische activiteit: vertraging, hypoactiviteit, bewegingsarmoede, inactiviteit, stupor, remming; versnelling, hyperactiviteit, agitatie, rusteloosheid, bewegingsdrang, acathisie.

Mimiek en gestiek

normaal/ongestoord; levendig; theatraal, vertraagd, gering, afwezig; echomimie, paramimie, grimasseren.

Spraak

normaal modulerend, levendig; overmatig modulerend, monotoon, zacht, luid, laag, hoog; stoornissen in de gesproken taal: enkelvoudige vocale tics, complexe vocale tics, coprolalie; echolalie, logoclonie, palilalie, verbale perseveratie, verbigeratie, verbaal maniërisme; logopenie, spraakarmoede, mutisme; bradylalie, tachylalie, logorroe, spreekdrang; stotteren.

dysartrie.

Motivatie en gedrag

Motivatie en gedrag

normaal/ongestoord.

toename: scheldend, twistziek gedrag, expansief gedrag, overmatig agressief gedrag, overmatig seksueel gedrag, overmatig seksueel verlangen, hyperorexie.

vermindering: lethargie, initiatiefverlies, apathie, anergie, aboulie, afgenomen seksueel verlangen, anorexie.

stoornissen in middelengebruik: overmatig gebruik, tolerantie, controleverlies, niet kunnen stoppen, onthoudingsverschijnselen.

dwangmatig gedrag: dwanghandelingen (bijvoorbeeld handenwassen, opruimen, controleren, in stilte bidden, tellen, woorden of zinnen herhalen), rituelen, besluiteloos gedrag.

drangmatig gedrag: rituele gedachtespelletjes; parafiele handelingen, eetbuien, zelfopgewekt braken, zelfveroorzaakt laxeren, stelen, brandstichten, kopen, gokken, haar uittrekken.

impulsief gedrag: woede-uitbarstingen, agressief gedrag, liegen, overmatig riskant gedrag, roekeloos rijden, poriomanie.

Suïcidaliteit en veiligheid

Suïcidaliteit en veiligheid

Onderzoek gedachten, plannen, intentie, gedrag en tijdsverloop afzonderlijk. Gebruik een open gesprek, eventueel ondersteund door CASE of een narratief interview. Geen automatische voorspelling van suïcide of indeling in laag, middelmatig of hoog risico.

Suïcidale gedachten

Gedachten aan het beëindigen van het eigen leven. Beschrijf inhoud, frequentie, duur, intensiteit en betekenis voor de patiënt.

Suïcidale plannen

Voorstellingen of concrete plannen om het eigen leven te beëindigen. Bespreek concreetheid, voorbereiding en toegang tot middelen zonder hieruit een automatische risicoscore af te leiden.

Suïcidale intentie

De mate waarin iemand daadwerkelijk voornemens is het eigen leven te beëindigen, op het onderzochte moment.

Suïcidaal gedrag

Handelingen met suïcidale intentie, waaronder voorbereidend gedrag en pogingen. Beschrijf de intentie bij de afzonderlijke handeling en het tijdsverloop.

Niet-suïcidale zelfbeschadiging

Opzettelijke zelfbeschadiging zonder intentie om bij de betreffende handeling te overlijden.

Tijdsverloop van suïcidaliteit

Het beloop van actuele en recente suïcidaliteit, eerdere episodes en verwachtingen voor de toekomst. CASE en het narratief interview kunnen het gesprek ondersteunen.

Beschermende factoren

Persoonlijke, sociale en praktische factoren die steun, veiligheid of perspectief bieden. Hun werking kan per situatie veranderen.

Veiligheid en vervolgafspraken

Concrete, samen besproken afspraken over ondersteuning, bereikbaarheid van hulp, betrokken naasten en verdere beoordeling of behandeling.

Persoonlijkheid en dagelijks functioneren

Persoonlijkheidsfunctioneren en coping

Zelfbeeld en zelfsturing

De beleving van de eigen identiteit en eigenwaarde en het vermogen om persoonlijke doelen te formuleren en het handelen daarop af te stemmen.

Interpersoonlijk functioneren

Het functioneren in relaties, waaronder empathie, intimiteit, wederkerigheid en het omgaan met verschillen en conflicten.

Coping

Manieren waarop iemand met stress, belasting en problemen omgaat. Beschrijf wat iemand doet en of dit in de betreffende context helpt.

Copingstijlen

actief aanpakken, afleiding zoeken, vermijden, afwachten, gevoelens uiten, jezelf moed inspreken, passief reageren, steun zoeken.

Afweermechanismen

Vaak grotendeels onbewuste psychische processen waarmee bedreigende gevoelens of conflicten worden gehanteerd. Benoem interpretaties als hypothese, niet als vaststaand feit.

Adaptieve afweer

altruïsme, anticiperen, humor, onderdrukken (suppressie), sublimeren.

Sociaal en beroepsmatig functioneren

sociaal disfunctioneren: overmatig sociaal actief; zelfverwaarlozing, sociale teruggetrokkenheid, vermijdingsgedrag; significante beperkingen in sociaal of beroepsmatig functioneren of op andere belangrijke terreinen.

Persoonlijkheidstrekken en classificatie

Deze classificatiekenmerken zijn naslaginformatie, geen diagnose op basis van één gesprek. Beoordeel duurzame patronen, context, lijdensdruk en functioneren over de tijd. De clusters A, B en C blijven naast dimensionele beschrijvingen bruikbaar.

Algemeen

activiteitenniveau, doorzettingsvermogen, zelfdiscipline, besluitvaardigheid, hantering van risico’s, leiding geven en ontvangen, verantwoordelijkheid, vertrouwen, betrouwbaarheid, krenkbaarheid, extraversie/introversie, assertiviteit, frustratietolerantie, angsttolerantie, agressieregulatie, gewetensfunctie, impulsregulatie, zorg geven en ontvangen, zich erkend en begrepen voelen, hantering van intimiteit, zelfvertrouwen, idealen.

Cluster A (zonderling)

Paranoïde, schizoïde, schizotypisch

wantrouwend, achterdochtig, rancuneus, wrok koesterend, overgevoelig voor tegenslagen en kritiek, gepreoccupeerd met eigen rechten, jaloers, voortdurend naar zichzelf verwijzend.

emotioneel afstandelijk, kil, afgevlakt of ingeperkt, zonder (behoefte aan) hechte of intieme relaties, sociaal en seksueel solitair, preoccupatie met fantasie of introspectie, onverschillig voor lof of kritiek, gevoelloos, ongevoelig voor sociale normen.

met betrekkingsideeën, eigenaardige overtuigingen of magische denkbeelden, met ongewone waarnemingen of illusies, met depersonalisatie of derealisatie, met vaag, wijdlopig, metaforisch, overgedetailleerd of stereotiep denken, dwangmatig ruminerend, met excentriek uiterlijk of zonderling gedrag, sociaal zeer angstig en teruggetrokken.

Cluster B (dramatisch)

Antisociaal, borderline, theatraal, narcistisch

herhaald wettelijke grenzen overschrijdend, oneerlijk, herhaald onjuiste informatie verstrekkend, impulsief, suïcidaal, prikkelbaar, agressief, gewelddadig, met geringe frustratietolerantie, met gebrekkige zelfbeheersing, roekeloos, onverantwoordelijk, zonder spijtgevoelens, zonder empathie of inlevingsvermogen, zonder schuldgevoelens, externaliserend, met conflicten op werk of rond financiën, niet in staat tot langdurige relaties.

geneigd tot intense en onstabiele relaties, krampachtig proberend te voorkomen in de steek gelaten te worden, emotioneel instabiel, afwisselend idealiserend en kleinerend, met onstabiel zelfbeeld of zelfgevoel, met chronisch gevoel van leegte, niet in staat woede te beheersen.

aandacht vragend, oppervlakkig, egocentrisch, verleidelijk, uitdagend, met wisselende en oppervlakkige affecten, impressionistisch sprekend, zelfdramatiserend, theatraal, suggestibel, sensatie zoekend.

met opgeblazen zelfgevoel, gepreoccupeerd met grootheidsfantasieën, met het idee heel uniek te zijn, bewondering verlangend, bijzondere rechten eisend, anderen exploiterend, afgunstig, arrogant, hooghartig.

Cluster C (angstig)

Ontwijkend, afhankelijk, dwangmatig (obsessief-compulsief)

intermenselijke contacten vermijdend, aardig gevonden willen worden, gespannen, overgevoelig, gepreoccupeerd met bekritiseerd of afgewezen worden, gereserveerd binnen intieme relaties, geremd in intermenselijke contacten, met laag zelfgevoel, risico vermijdend, fysieke zekerheid zoekend.

besluiteloos, beslissingen aan anderen overlatend, onzeker, afhankelijk, non-assertief, zonder zelfvertrouwen, onderworpen, steunbehoeftig, hulpeloos, niet alleen durven zijn, bang aan zichzelf te worden overgelaten.

gepreoccupeerd met details, regels, ordeningsschema’s, enzovoort, twijfelzuchtig en voorzichtig, perfectionistisch, nauwgezet, overmatig toegewijd, gepreoccupeerd met productiviteit, overdreven gewetensvol en scrupuleus, moralistisch, niet in staat tot delegeren, onredelijke eisen aan anderen stellend, gierig, star, koppig, halsstarrig, rigide, pedant.