Persoonlijkheidsfunctioneren en coping
Zelfbeeld en zelfsturing
De beleving van de eigen identiteit en eigenwaarde en het vermogen om persoonlijke doelen te formuleren en het handelen daarop af te stemmen.
Interpersoonlijk functioneren
Het functioneren in relaties, waaronder empathie, intimiteit, wederkerigheid en het omgaan met verschillen en conflicten.
Coping
Manieren waarop iemand met stress, belasting en problemen omgaat. Beschrijf wat iemand doet en of dit in de betreffende context helpt.
Copingstijlen
actief aanpakken, afleiding zoeken, vermijden, afwachten, gevoelens uiten, jezelf moed inspreken, passief reageren, steun zoeken.
Afweermechanismen
Vaak grotendeels onbewuste psychische processen waarmee bedreigende gevoelens of conflicten worden gehanteerd. Benoem interpretaties als hypothese, niet als vaststaand feit.
Adaptieve afweer
altruïsme, anticiperen, humor, onderdrukken (suppressie), sublimeren.
Persoonlijkheidstrekken en classificatie
Deze classificatiekenmerken zijn naslaginformatie, geen diagnose op basis van één gesprek. Beoordeel duurzame patronen, context, lijdensdruk en functioneren over de tijd. De clusters A, B en C blijven naast dimensionele beschrijvingen bruikbaar.
Algemeen
activiteitenniveau, doorzettingsvermogen, zelfdiscipline, besluitvaardigheid, hantering van risico’s, leiding geven en ontvangen, verantwoordelijkheid, vertrouwen, betrouwbaarheid, krenkbaarheid, extraversie/introversie, assertiviteit, frustratietolerantie, angsttolerantie, agressieregulatie, gewetensfunctie, impulsregulatie, zorg geven en ontvangen, zich erkend en begrepen voelen, hantering van intimiteit, zelfvertrouwen, idealen.
Cluster A (zonderling)
Paranoïde, schizoïde, schizotypisch
wantrouwend, achterdochtig, rancuneus, wrok koesterend, overgevoelig voor tegenslagen en kritiek, gepreoccupeerd met eigen rechten, jaloers, voortdurend naar zichzelf verwijzend.
emotioneel afstandelijk, kil, afgevlakt of ingeperkt, zonder (behoefte aan) hechte of intieme relaties, sociaal en seksueel solitair, preoccupatie met fantasie of introspectie, onverschillig voor lof of kritiek, gevoelloos, ongevoelig voor sociale normen.
met betrekkingsideeën, eigenaardige overtuigingen of magische denkbeelden, met ongewone waarnemingen of illusies, met depersonalisatie of derealisatie, met vaag, wijdlopig, metaforisch, overgedetailleerd of stereotiep denken, dwangmatig ruminerend, met excentriek uiterlijk of zonderling gedrag, sociaal zeer angstig en teruggetrokken.
Cluster B (dramatisch)
Antisociaal, borderline, theatraal, narcistisch
herhaald wettelijke grenzen overschrijdend, oneerlijk, herhaald onjuiste informatie verstrekkend, impulsief, suïcidaal, prikkelbaar, agressief, gewelddadig, met geringe frustratietolerantie, met gebrekkige zelfbeheersing, roekeloos, onverantwoordelijk, zonder spijtgevoelens, zonder empathie of inlevingsvermogen, zonder schuldgevoelens, externaliserend, met conflicten op werk of rond financiën, niet in staat tot langdurige relaties.
geneigd tot intense en onstabiele relaties, krampachtig proberend te voorkomen in de steek gelaten te worden, emotioneel instabiel, afwisselend idealiserend en kleinerend, met onstabiel zelfbeeld of zelfgevoel, met chronisch gevoel van leegte, niet in staat woede te beheersen.
aandacht vragend, oppervlakkig, egocentrisch, verleidelijk, uitdagend, met wisselende en oppervlakkige affecten, impressionistisch sprekend, zelfdramatiserend, theatraal, suggestibel, sensatie zoekend.
met opgeblazen zelfgevoel, gepreoccupeerd met grootheidsfantasieën, met het idee heel uniek te zijn, bewondering verlangend, bijzondere rechten eisend, anderen exploiterend, afgunstig, arrogant, hooghartig.
Cluster C (angstig)
Ontwijkend, afhankelijk, dwangmatig (obsessief-compulsief)
intermenselijke contacten vermijdend, aardig gevonden willen worden, gespannen, overgevoelig, gepreoccupeerd met bekritiseerd of afgewezen worden, gereserveerd binnen intieme relaties, geremd in intermenselijke contacten, met laag zelfgevoel, risico vermijdend, fysieke zekerheid zoekend.
besluiteloos, beslissingen aan anderen overlatend, onzeker, afhankelijk, non-assertief, zonder zelfvertrouwen, onderworpen, steunbehoeftig, hulpeloos, niet alleen durven zijn, bang aan zichzelf te worden overgelaten.
gepreoccupeerd met details, regels, ordeningsschema’s, enzovoort, twijfelzuchtig en voorzichtig, perfectionistisch, nauwgezet, overmatig toegewijd, gepreoccupeerd met productiviteit, overdreven gewetensvol en scrupuleus, moralistisch, niet in staat tot delegeren, onredelijke eisen aan anderen stellend, gierig, star, koppig, halsstarrig, rigide, pedant.